Yaz sofralarının vazgeçilmezlerinden biri olan domates, yalnızca yemeklere lezzet katan bir sebze değil. İçeriğinde bulunan likopen başta olmak üzere çeşitli vitamin, mineral ve antioksidan bileşenler nedeniyle bilim dünyasının da uzun süredir araştırdığı besinler arasında yer alıyor.
Son yıllarda yapılan araştırmalar, düzenli domates ve domates ürünleri tüketimi ile özellikle kalp-damar sağlığı arasında dikkat çekici ilişkiler olabileceğini ortaya koyuyor. Hatta 2026 yılında yayımlanan kapsamlı bir değerlendirmede, domatesten alınan likopenin kan basıncı üzerinde olumlu etkileri olabileceğine ilişkin bulguların bulunduğu bildirildi.
Domatesin en dikkat çeken bileşeni: Likopen
Domatese kırmızı rengini veren likopen, güçlü antioksidan özellikleriyle bilinen bir karotenoiddir. Vücudun oksidatif stresle mücadelesinde rol oynayabilen bu bileşen, özellikle domates ve domates ürünleriyle beslenme araştırmalarının merkezinde bulunuyor.
Araştırmacılar, yalnızca insanların ne kadar domates yediğine değil, aynı zamanda kandaki likopen düzeylerine de bakıyor. Çünkü beslenmeyle alınan likopenin vücutta ne kadar bulunduğu kişiden kişiye değişebiliyor.
Kalp ve damar sağlığı açısından dikkat çekici sonuçlar
Domates tüketimiyle ilgili araştırmaların en fazla yoğunlaştığı alanlardan biri kalp-damar sağlığı.
Daha önce yapılan geniş kapsamlı bir meta-analizde, yüksek likopen tüketimi veya kandaki yüksek likopen düzeyleri ile daha düşük kalp-damar hastalığı ve inme riski arasında ilişki bulundu. Analizde yüksek likopen düzeyleri, inme riskinde yaklaşık yüzde 26, kalp-damar hastalıklarında ise yaklaşık yüzde 14 daha düşük riskle ilişkilendirildi.
Daha yeni bir 2026 değerlendirmesinde ise domates veya doğal kaynaklardan alınan likopenin kan basıncında anlamlı iyileşmelerle ilişkili olduğuna dair kanıtların bulunduğu bildirildi. Araştırmacılar, incelenen çalışmalarda günlük 5-30 mg civarında likopen alımının, kabaca bir veya iki domatese denk gelebilecek miktarlarda, faydalı olabileceğini belirtti.
Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Bu sonuçlar, “her gün domates yemek kalp hastalığını kesin olarak önler” anlamına gelmiyor. Beslenme araştırmalarında kişinin genel beslenme düzeni, kilosu, fiziksel aktivitesi, sigara kullanımı ve diğer yaşam tarzı faktörleri de sonuçları etkileyebiliyor.
Kanser araştırmalarında da dikkat çekiyor
Domates ve likopen üzerine yapılan araştırmaların bir diğer önemli konusu ise kanser.
2025 yılında yayımlanan geniş kapsamlı bir sistematik inceleme ve doz-cevap meta-analizinde 121 prospektif çalışma değerlendirildi. Araştırmacılar, yüksek likopen alımı ve yüksek kan likopen düzeyleri ile daha düşük toplam kanser riski arasında ilişki bulunduğunu bildirdi.
Çalışmada yüksek likopen tüketimi, düşük tüketimle karşılaştırıldığında toplam kanser riskinde yaklaşık yüzde 5 daha düşük riskle ilişkilendirildi. Kandaki yüksek likopen düzeylerinde ise bu fark yaklaşık yüzde 11 olarak hesaplandı.
Aynı araştırmada domates ve likopen tüketimi ile kanser nedeniyle ölüm arasında da ters yönlü bir ilişki bulundu. Ancak araştırmacılar bu sonuçların, domatesin kanseri tedavi ettiği veya tek başına kanseri önlediği şeklinde yorumlanmaması gerektiğine dikkat çekiyor.
Domatesi pişirmek faydasını azaltıyor mu?
Domates söz konusu olduğunda ilginç noktalardan biri de pişirme işlemi.
Likopen, domatesin yapısında bulunan önemli bileşenlerden biri ve ısıl işlem sonrasında vücudun kullanabileceği formunun artabileceğine ilişkin bulgular bulunuyor. Bu nedenle domatesi yalnızca çiğ tüketmek zorunda değilsiniz.
Domates sosu, pişmiş domates ve çeşitli domates ürünleri de beslenmede likopen kaynağı olabilir. Ancak özellikle hazır sos ve ketçap gibi ürünlerde tuz, şeker ve kalori miktarının artabileceği unutulmamalı.
Her gün ne kadar domates tüketilmeli?
Domates için herkes açısından geçerli, kesin bir “şu kadar tüketilmeli” miktarı bulunmuyor. Günlük beslenme düzeni, kişinin enerji ihtiyacı ve genel sağlık durumu miktarın belirlenmesinde önem taşıyor.
Buradaki asıl mesaj, domatesi tek başına mucizevi bir besin olarak görmek yerine sebze ağırlıklı ve dengeli bir beslenmenin parçası haline getirmek.
Salatalara domates eklemek, kahvaltıda tüketmek veya yemeklerde domates ve domates ürünlerinden yararlanmak bunun kolay yollarından bazıları.
Araştırmaların ortak mesajı ne?
Farklı ülkelerde yapılan araştırmaların sonuçları tamamen aynı olmasa da domates ve özellikle likopen açısından zengin beslenmenin sağlık açısından olumlu özellikler taşıyabileceğine yönelik önemli miktarda araştırma bulunuyor.
Örneğin 2021 yılında yayımlanan geniş bir çalışmada, daha fazla çiğ domates tüketimi ile toplam ölüm riskinin daha düşük olması arasında ilişki saptanırken, orta düzeyde likopen tüketimi hem kalp-damar hastalıklarından hem de kanserden ölüm açısından daha düşük riskle ilişkilendirildi.
Öte yandan Kore’de 139 binden fazla kişinin takip edildiği başka bir çalışmada, en yüksek domates tüketimi grubunda kalp-damar hastalığı nedeniyle ölüm riskinin daha düşük olduğu görüldü. Ancak domates tüketimi ile tüm nedenlere bağlı ölüm veya kanserden ölüm arasında aynı ilişkinin bulunmadığı görüldü.
Bu farklılıklar, beslenme araştırmalarında tek bir besinin sonuçlarını değerlendirmenin ne kadar zor olduğunu gösteriyor.
Sonuç: Sofranızdan eksik etmeyin ama mucize beklemeyin
Domates; düşük kalorili olması, çeşitli besin öğeleri içermesi ve özellikle likopen açısından zengin olması nedeniyle sağlıklı beslenmenin iyi bir parçası olabilir.
Bilimsel çalışmalar, düzenli domates ve likopen tüketimi ile özellikle kalp-damar sağlığı arasında olumlu ilişkiler bulunduğunu gösteriyor. Kanser konusunda da umut verici sonuçlar bulunmasına rağmen, domatesin tek başına hastalıkları önlediğini söylemek için yeterli kanıt bulunmuyor.
Kısacası, yaz aylarında sofradan eksik olmayan domatesi yalnızca lezzeti için değil, içerdiği değerli bileşenler nedeniyle de tüketmek mantıklı görünüyor. En doğru yaklaşım ise tek bir “mucize besine” odaklanmak yerine domatesi sebze, meyve, baklagil, tam tahıl ve diğer besinleri içeren dengeli bir beslenme düzeninin parçası haline getirmek.
News
